OSMANLI’YI ÜÇ KITADA ZAFERDEN ZAFERE GÖTÜREN ASKERİ TAKTİK VE STRATEJİLER

0

YUNUS EREN KAYA

Osmanlı Devleti’nin fetihten fethe koştuğu on altıncı asırda kazandığı savaşlarda nedeni bilinmez tatmin edici bir açıklama yapılmış değildir. Türk ordusunun çoğu zaman kendinden kalabalık Avrupa ordularını darmaduman ettiğini yazar lakin zaferleri Türk askerlerinin sadece kahramanlığına bağlarlar. Hâlbukikahramanlık yanında askeri taktik ve stratejiler savaşlara göre dâhiyane ve ustalıkla kullanılmıştır. Bu yazımda askeri strateji ve taktikleri anlatmaya gayret ettik. 

Strateji ve Taktik Kavramı

Strateji, “Siyasi gücün belirlediği amaç doğrultusunda askeri kuvvetlerini kullanma sanatı” olarak; kesin sonuca varmak için türlü araçların güç ve manevrasını birleştirip kara, deniz ve hava savaşını yönetebilme kabiliyetidir. 

Taktik ise, savaş meydanında stratejinin öngörüsü doğrultusunda hedefleri uygulayarak düşmana kayıplar verdirip düşmandan daha az kayıp verecek şekilde, düşmanakarşı orduların savaş araç ve gereçlerini en iyi şekilde kullanıp sevk ve idare etme sanatıdır. 

Hulasa, strateji; sorunun genel hatları olarak yapılacak ileri belirlerken, taktik ise; stratejik planların uygulanmasından ve savaş esnasında esnek bir yapı gibi değişen stratejinin tatbikinden sorumludur. 

Savaş Öncesi Strateji ve Taktikler

A-Psikolojik Baskı Taktiği

Düşman ordularının duygu, düşünce ve hareketlerini lehte etkileyecek biçimde propaganda yaparak karşı taraf ile savaşmadan önce düşmanı zihnen dirençsiz bırakılmasıdurumudur. 

Düşmanın savaş arzusunu yıkıp zihnen mağlubiyeti karşı tarafa yaşatmak amacıyla kullanılan bu taktik, işe yaradığı durumlarda savaş meydanlarında zafer ile çıkılmasında olağanüstü etkilidir. 

Mısır Fatihi Yavuz Sultan Selim, Safevi hükümdarı ile Çaldıran mevkiinde cenge tutuşmadan evvel, aralarında mektuplaşmışlar, yapılan bu psikolojik savaşın galibi olan Yavuz savaş meydanından muzafferiyetle ayrılmıştır. 

Nitekim Yavuz Sultan Selim, Safevi Devleti hükümdarı Şah İsmail ile Çaldıran ovasında cenge tutuşmadan evvel, aralarında psikolojik savaşa neden olan mektuplaşmalar; psikolojik savaşın, baskının bir örneği olarak tecelli etmiş, Sultan Selim bu savaştan galibiyetle ayrılmıştır

B-Keşif ve İstihbarat Taktiği

Savaş öncesinde düşman ordusu hakkında sayı, imkân ve durumu hakkında bilgi toplamak amacıyla icra edilen hareketlerdir. Savaş öncesinde tatbik edilen bu istihbâri faaliyetler savaşın akıbetini belirleme hususunda önemli bir yere sahiptir. Hatta bu istihbâri faaliyetler savaşa ve savaşın gidişatına yön verir. Osmanlı’da bu faaliyetleri Akıncı Ocağı, Deliler gibi teşkilatlar üstlenmiştir. Nitekim bu taktik Balkanların Osmanlı topraklarına katılmasında önemli pay sahibi olmuştur. 

C- Sürpriz Baskın Taktiği 

Yıldırma ve yıpratma faaliyetleri doğrultusunda askeri taktik ve strateji bağlamında gerçekleşen ani baskınlar; düşmanın moral ve azmini bozar kimi zaman da düşman ordularını daha savaş meydanına çıkmadan tamamen yok etmeye olanak sağlayan askeri strateji türüdür. Nitekim1364 yılında vuku bulan Sırpsındığı Savaşı’nda Sultan Birinci Murad, Sırp ve Macar kuvvetlerine ani baskın yaparak düşman kuvvetlerine ağır zayiatlar verdirmişti. Bu durum üzerine düşman ordusu daha savaş başlamadan meydanı terk etmek durumunda kalmıştı. 

D- Korku ve Panik Oluşturma Taktiği

Osmanlı’da casuslar vesilesiyle düşman karargâhında ve topraklarında gerek söylentiler vasıtasıyla gerekse de düşmanlarını panik ve korkuya sevk edip ordunun savaş iradesinin kırılmasında bu taktik önemli bir yapıtaşıdır.

Osmanlı’da gözü pek olan Deliler adı verilen birlikler; ayı, kurt postu, kartal tüyü kuşanarak gerek düşman ordusunda gerekse de düşman toprakların bir görünüp bir kaybolarak korku ve paniğe sebep olmuşlardır. Düşman ordusunun azmi ve cesarete ile halk direnişi bu şekilde önlenmesine sebep oluyordu.

E- Lojistik Kaynak İmhası Taktiği 

Napolyon’un ifade ettiği üzere “Ordu midesi üzerinde yürür”  sözü mucibinde; düşman ordusunun elinden yiyecek içeceğinin alınmasına dayanan taktiktir. Bu taktik ile ordu hem zihnen, hem fiziki hem de moral yönünden çökerdi. Akıncılar ve Deliler eliyle yürütülen bu taktik düşmanları olağanüstü bir biçimde demoralize etmişti. 

SAVAŞ SIRASINDA UYGULANAN TAKTİKLER

A-Vur-Kaç Taktiği

Vur-Kaç taktiği, Osmanlı’da Kurt Kapanı, Turan Taktiği, Hilal Taktiği ve Sahte Ricat gibi adlarla da anılır. Savaş başladıktan kısa bir müddet sonra ordunun merkezindebulunan atlı kuvvetlerin düşman merkezine hızlıca sokulup düşman saflarını bozup düşmanı şaşkına uğratır. Daha sonra ani bir çekiliş ile düşman şaşırtılıp üzerine çekilir. Böylece düşman askerleri başarı kazandığını düşünerek askeri disiplinden yoksun şekilde hızlıca geri çekilen kuvveti takip eder ve karşı hücuma geçer. Fakat bu sırada sol ve sağ kanatlar iler doğru atılıp, hücumu gerçekleştiren merkezi atlı birlikler geri çekilerek hilale benzer bir şekle bürünür. Düşman farkında olmadan kapana girer. Farkına vardığı an ise, iş işten geçmiş oluyordu. Düşman kuvvetleri bozguna uğrayarak ağır kayıplar verir ve hatta tamamen imha dahi olabilirdi. 

1526 tarihinde vuku bulan Kanuni Sultan Süleyman ile Macar Kralı Layoş’un karşı karşıya geldiği ve Dünya’nın en kısa süren meydan muharebesi olan Mohaç Meydan Muharebesi de bu taktik başarılı bir şekilde uygulanarak kazanıldı. 

B-Aldatma ve Yanıltma Taktiği 

Aldatma ve yanıltma taktiği; savaşların kaderinin tayininde önemli pay sahibi olan taktiklerdendir. Kaşgarlı Mahmud bu taktiği şu sözlerle anlatmıştır: “Savaşacakken kaçıyor gibi görünmek, süratli iken yavaşlamak; düşmana saldırmak üzereyken uzaklaşmak, uzaktan saldırmak üzereyken yakınlaşmaktır”. 

Osmanlı Vakayinamelerinde 1396 senesinde vuku bulan Niğbolu Savaşı’nda haçlı ordusu kaleyi kuşatmıştı. Yıldırım Bayezid ise o esnada İstanbul’u muhasara altına almıştı. Buna güvenen haçlı orduları oradaki muhasaradan gelmesinin birkaç günü bulabileceğini ve muhasarayı kaldırmasını zor olacağını düşünüyordu. Bu düşüncede olmalarındaki en önemli sebep, casuslar kanalıyla düşman ordusuna yanlış bilgilerin duyurulmasıydı. Nitekim düşünülen zamandan daha kısa sürede muhasara kaldırılmış ve Osmanlı ordusu Niğbolu önlerine gelmişlerdi. Haçlılar bu durum karşısında bakakalmıştır. Yanıltıcı bu taktik doğrultusunda ani ve yanıltıcı bir taktikle haçlı ordusu bozguna uğratılmıştır. 

C-Kuşatma ve İmha Taktiği

Sürat ve hareketliliğin esas olduğu bu taktikte, düşmana hareket etme fırsatı vermeden ordunun  “merkez, sol ve sağ kanadından” saldırıp düşmana nefes aldırmadan arkasından da sokulup kıskaca alma taktiğidir. Kale kuşatmalarında ise butaktik, çeşitli yönlerden kuşatılarak destek alabileceği çevre kaleler ile irtibatının kesilmesi ve yardım almasının engellenmesine dayanıyordu. 

Şehzadeliği döneminde Sultan Birinci Murad, 1361 senesinde Edirne’yi muhasara altın almış Bizans ve Sırp kuvvetlerini anlatılan taktikle kontrol altına almış ve düşman ordularını bozguna uğratmıştır. Edirne muhasarası sonucu Bizanslı komutan kaleye herhangi bir yardım gelmemesi ve muhasaranın uzaması üzerine terk etmek durumunda kalmıştı. Bu olay, yukarıda bahsi geçen taktiğin ne denli işe yaradığının göstergesidir. 

Sonuç olarak; Osmanlı askeri strateji ve taktikleri ustaca savaşların niteliklerine göre belirlenmiş ve maharetle uygulanmıştır. Bu da Osmanlı’nın üç kıtada topraklarını genişletmesine vesile olmuştur. Günümüzde bu taktikler unutulsa da halen kara kuşatmalarında ordular bu taktiklerden istifade etmektedir. 

KAYNAKÇA

1. Ali Sevim; Yaşar Yücel, Klasik Dönemin Üç Hükümdarı: Fatih, Yavuz, Kanuni, TTK Yay. Ankara 1991, s. 116-121.

2. Askeri Terimler Sözlüğü (İngilizce-Türkçe), Erkân-ı harbiye-i Umumiye Riyaseti Özel Talimatname ve Özel Talimatları, Ankara, Erkânı Umumiye Yay.1956, s. 421.

3. Ferit Develioğlu; Neval Kılıçkını, Büyük Türkçe Sözlük, İstanbul 1975, s.1098-1138.

4. Halil İnalcık, Devlet-i Aliyye, C. I, İstanbul 2009, s. 55-57.

5. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, ‘’Deliler’’ , Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. III, MEB Yay., İstanbul 1979, s. 516.

6. İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, Türkiye Yay., C. I, İstanbul 1971, s. 104-107.

7. John E. Whitman, Tarih Boyunca Strateji ve Tabiye, Çev., Feridun Ergin, Ankara 1945, s. 10.

8. Kaşgarlı Mahmud, Divan-ı Lügat’it- Türk, Çev., Besim Atalay, C. I, TDK Yay., Ankara 1985, s. 95.

9. Mehmet Ali Ünal, Osmanlı Müesseseleri Tarihi, Isparta 2013, s.85-88.

10. Stanford Shaw, Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye, Çev., Mehmet Harmancı, C. I, İstanbul 2008, s. 39.


KÜNYE ONLİNE sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Bir yanıt yazın

KÜNYE ONLİNE sitesinden daha fazla şey keşfedin

Okumaya devam etmek ve tüm arşive erişim kazanmak için hemen abone olun.

Okumaya Devam Edin