[KOMPAKT BİR FORMDA ‘METAMORFİZM İLE ‘TRANSFORMASYON’ ARASINDAKİ FARK VE/VEYA ÖZDEŞİM ÜZERİNE KISA BİR HASBİHAL]

Zeki Coşkunsu

Editör: Simge Armutçu

İlkin, kompakt(özlüce) bir formda, metamorfizm (metamorphosis: başkalaşım) ile transformasyon (transformation: dönüşüm) arasındaki fark ve/veya özdeşim üzerinde duralım:

1- “Metamorfizm (metamorphosis: başkalaşım)”(1) ile şunu anlamak mümkündür: Örneğin; 10 küsur bin yıllık tarihin ve 3 küsur milyon yıllık evrimin içindeki “Neolitik Devrim” gibi ya da “uzaya gitme” gibi çok küçük sayıdaki özel olgular anlaşılabilir. Buradan hareketle “Neolitik Devrim” denilen, “insanın yerleşik yaşantıya geçmesini imgeleyen bir başkalaşım örneği”dir. Ya da bir ipek kozasındaki kurtçuğun-tırtılın kelebeğe geçişini (2) imgeleyen de bu bir tür başkalaşım örneğidir. Hatta denilebilir ki başkalaşım, evrimle eşdeğer (izomorf) bir düzeydedir. (3)

2008’deki bir araştırmaya göre, yetişkin Manduca Sexta olarak bilinen tırtıl türünün “bir tırtıl olarak öğrenilen davranışları koruyabildiği”(4); süslü güve tırtılının da diyetinden aldığı toksinleri metamorfoz yoluyla –toksinlerin hâlâ avcılara karşı koruma görevi gördüğü– yetişkinliğe kadar da taşıyabildiği(5) kanıtlanmıştır. 2002’de yayınlanan ve 2013’te desteklenen birçok gözlem, “programlanmış hücre ölümü (Apoptosis-Apoptoz)”nün çok hücreli organizmaların fizyolojik süreçlerinde, özellikle “embriyogenez (embriyonun oluşumu ve gelişimi)” ve “metamorfoz(başkalaşım)” sırasında önemli bir rol oynadığını(6) göstermiştir.

2- “Transformasyon (transformation: dönüşüm)” ise, “Moleküler Biyoloji”de, “bir hücrenin içine dışarı-dan bir DNA parçasının girmesi ve hücrenin genomuyla bütünleşmesi sonucu hücrede gerçekleşen genetik değişiklik” (7) demektir. Hücre dışında bulunan serbest DNA parçaları ancak kompetent (ehil-yetkin) hâldeki bakteri, mantar, alg, maya ya da bitki hücrelerine girebilir. (8) Doku kültüründeki ökaryotik hayvan hücrelerinde gerçekleşen transformasyon ise özel olarak, transfeksiyon(9) adını alır. Sıfat hali olarak, yani “transformasyona uğramış” anlamında “transforme” kelimesi kullanılır. Hâsılı, tüm “transformasyonlar (dönüşümler)” “inkılaplar-devrimler”le de imgelenebilirdir.

 3- “Değişim (varyasyon-alterasyon-mutasyon)”e gelince; bu, daha çok reform türü şeylerdir. Değişimler çok aşamalı da olabilir, hatta kolay kolay hesaplanamaz ve denetlenemezler.

Yine bu bağlamda, diğer şehâdet dostlarımız olan cemâdat ve nebâtat gibi hayvânat (hayvanlar)ın “akıl”dan daha çok “içgüdü” ile hareket ettiğini söylesek de otantik ilim insanları hayvanların bir tür bilinci olduğunu ilmî olarak saptamıştır. Gerek Baruch Spinoza [Benedictus de Spinoza] (1632-1677) gerek Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) ve gerekse Alfred North Whitehead (1861-1947) haklıydılar. Yani, “(Etkileşime)Açık-(Etkileşime) Kapalı Pencereli Monadlar [Evreni Oluşturan Kardinal-Fundamental (Temel-Ana-Aslî) Üniteler Kolleksiyonu], Proto-Şuur (Ham-Bilinç)” konusunda (“Fundamental Üniter Görüş”)]…(10) Dahası, korku, acı, doyum ya da, hissetme gibi temel duygular dışında hayvanların “utanç” duydukları, “pişmanlık” yaşadıkları ya da “mizah” anlayışlarının olduğu, kendi aralarında haberleştikleri bilinmektedir ve bilinen bulguların dışında bilinmeyen özelliklerini de düşündüğümüzde bizlerle onlar arasında çok ince bir çizgi olduğu söylenebilir.

O halde “İnsanın farklılığı nedir?” sorusunu, kendimize sormamız gerekir. Çağımızın ilmî aksiyomatik (belitsel dizge) yapısı çerçevesinde fonksiyonel (işlevsel) yapısı bakımından insan, “biyo-sosyal, kompleks-adaptif (karmaşık-uyumlu), gaye yönelik öğrenen, enformasyon prosesleyen (işlemleyen), sibernetik (güdüm-bilimsel), dinamik (enerjik-devingen) ve psikolojik bir sistem(11)dir. [İnsan’ın “otodalga sistemi (autowave system)”ni bünyesinde barındıran bir varlık olduğunu da bu arada hatırlatmış olalım]Çok kısa bir özetle insan tanımında, insanın “biyo-psiko-sosyo-kültürel bir varlık/sistem” olduğu belirtilmiştir. Aynı saptama belli bir yere kadar hayvanlar için de yapılabilir. Hayvanların da biyolojik, psikolojik yapıları vardır ve son yıllardaki ilmî çalışmalarda sosyal bir yaşantıları olduğu kanıtlanmıştır. İnsanı hayvandan ayıran en belirgin yapı sosyo-kültürel, sanatsal ve tarihsel yapıdır (zira insan tarih yapandır, hayvanlarsa değil!) ve buradaki en önemli unsur da –yukarıda söylediklerime ilaveten– insanın ilim-filozofi (felsefe)-sanat (estetik) ile olan ilişkisidir.

Unutmayınız: Hiçbir yaşam formunu ayırt etmeksizin, kendi yaşamınız kadar başka yaşamları (farklı bilinç formlarını) da otantik (gerçek-doğru) anlamda bir ve aynı tutarak sevip yaşattığınızda (empati) ancak o zaman içinizdeki ışığa kavuşabilirsiniz. Gelgelelim maalesef bu husus insanlarca henüz aşılabilmiş de değil.

Sözün özü, ben, “Bireysel Metamorfizmini (Metamorphosis: Başkalaşımını) Ve/Veya Transformasyonunu (Transformation: Dönüşümünü) Gerçekleştiremeyenlerin Oluşturduğu Toplumlarda Aydınlanma(Illuminismo) *Hayal Etmek Kırmızı Kar Yağınca Kayağa Gitmeyi Planlamaktan Farksızdır!” başlıklı makâlemde bireyin özgür bir birey olabilmesi için bu iki kavrama karşılık gelen aşamaları, bizatihi yaşaması-içselleştirmesi-özümsemesi gerekliliğine-zorunluluğuna atıfta bulundum; yoksa ne o birey ve ne de o tür bireylerden oluşmuş toplumların asla iflahı mümkün değildir. Olsa olsa bu tür birey ve toplumlar daima kendilerini kandırarak mutluluk oyunu oynamaya devam ederler. Ama gelin görün ki asla otantik biçimde mutlu olamazlar. Neden mi?

Nedeni açık-net ve ortada. Zira insan varlığına ait her şey; biyolojik bedeni, zihni, kas ve beyin yapısı insanın etrafında mekanik ya da bilgi veya işlemsel protezler hâline dönmektedir. Gerçekte insan bedeninin tüm işlevleri insanının etrafında eş-merkezli bir düzenle dönmek yerine, dış-merkezli bir düzenle uydulaştılar; kendi hesaplarına yörüngeye yerleştiler. O anda insan kendi işlevlerinin, kendi teknolojilerinin bu yörüngesel dışa-dönüklüğü karşısında kendini yörüngesinden çıkmış ve merkezinden uzaklaşmış buldu. İnsan Dünya gezegeniyle, toprağıyla ve bedeniyle günümüzde kendi yarattığı ve yörüngeye yerleştirdiği uyduları karşısında uydulaşmış durumda. “İnsan bir zamanlar aşkındı, şimdi yörüngesinden çıktı.”(12)

Son tahlilde, medya teorisi, postyapısalcı felsefe ve postmodernizm üzerine olan çalışmalarıyla ünlenmiş ünlü Fransız düşünür ve sosyolog Jean Baudrillard’ın (1929-2007) bu haklı ve yerinde saptamasını insanın metamorfoz hali olarak görmek herhâlde yanlış olmaz. Yörüngesinden çıkan, yani doğasından uzaklaşıp insanî yapısını kaybeden insan, teknolojinin merkez-kaç enerjisinin yarattığı hız ve devinim ile özgürlük(!)’üne kavuştuğunu zannederek, kelimenin tam anlamıyla kendini avutmaktadır. Kendi koyduğu kurallar/kendi yarattığı sınırlar içinde sıkışmış bir hayat süren insanın kendi kendisini kafese kapattığı, diğer bir ifadeyle, başkalaşım ve dönüşüm sarmalında yeni insan’a doğru evrildiği artık bir gerçektir.

     (1) Bkz. LIDDELL, Henry George & SCOTT, Robert; Metamorphosis”, A Greek-English Lexicon, Clarendon Press., Oxford, 1940 & Online Etymology Dictionary”, Etymonline.com ( Erişim Tarihi: 12.03.2021). 

     (2) Bkz. LOWE, Tristan & GARWOOD, Russell P. & SIMONSEN, Thomas & BRADLEY, Robert S. & WITHERS, Philip J.; Metamorphosis Revealed: Time-Lapse Three-Dimensional Imaging Inside A Living Chrysa-lis”, Journal of the Royal Society Interface, 10 (84), July 6, 2013.

     (3) Bkz. Gullan, P.J. & Cranston, P.S.; “6.2 Life History Patterns and Phases in The Insects: An Outline of Entomology”, pp. 143-153, Blackwell Publishing, 2005.

     (4) Bkz. BLACKISTON, Douglas J. & CASEY, Silva Elena & WEISS, Martha R.; Retention Of Memory Through Metamorphosis: Can A Moth Remember What It Learned As A Caterpillar?”PLoS ONE, 3 (3): e1736, 2008. 

     (5) Bkz. CONNER, W.E.; “Tiger Moths And Woolly Bears—Behaviour, Ecology, And Evolution Of The Arctiidae”, pp. 1–10, Oxford University Press., New York, 2009. 

     (6) Bkz. LEE, Gyunghee & SEHGAL, Ritika & WANG, Zixing & NAIR, Sudershana & KIKUNO, Keiko & CHEN, Chun-Hong; HAY, Bruce & PARK, Jae H.; Essential Role Of Grim-Led Programmed Cell Death For The Establishment Of Corazonin-Producing Peptidergic Nervous System During Embryogenesis And Metamorphosis In Drosophila Melano-gaster”, Biology Open, 2 (3): 283–294, 03-15, 2013 & ZAKERI, Zahra & LOCKSHIN, Richard A.; “Cell Death During Development”, Journal of Immunological Methods, 265, (1–2): 3–20, 07-01, 2002.

     (7) Bkz. GRIFFITHS, Anthony J. F. & WESSLER, Susan R. & CARROLL, Sean B. & DOEBLEY, John; “An Introduction To Genetic Analysis”, 2015 & “U.S. National Library of Medicine”, “Transformation” maddesi. 

     (8) Bkz. CHEN I, DUBNAU, D.; “DNA Uptake During Bacterial Transformation”, pp. 241-9, Nat. Rev. Microbiol. 2 (3), 2004.

     (9) Bkz. JOHNSTON, C. & MARTIN, B. & FICHANT, G. & (et al); “Bacterial Transformation: Distribution, Shared Mechanisms And Divergent Control”, pp. 181-196, Nat. Rev. Microbiol., 12. 2014 & “U.S. National Library of Medicine”, “Transfection” maddesi.

     (10) Doğadaki her şeyin farklı düzeyde bile olsa bilinçli olduğuna dair görüş için bkz. AUDI, Robert (Edit.); “The Cambridge Dictionary Of Philosophy”, matter of ‘panpsychism’, pp. 555-556, Cambridge University Press., Cambridge, 1995 & SPINOZA, Baruch(Benedictus de Spinoza); “Tractatus Theologica-Politicus”, Trans., Samuel Shirley, Brill Aca-demic Publishers, Leiden, 1997 & RESCHER Nicholas N.; “GW Leibniz’s Monadology” , (edition établie par E. Boutroux), University of Pittsburgh Press, Paris, 1991 [French: “La Monadologie”, 1714] & LEIBNIZ, Gottfried Wilhelm; “The Monadology”(1714), -Translated by Robert Latta-, 1898 & LEIBNIZ, Gottfried Wilhelm; “Monadoloji”, Biblos Yay., İstanbul, 2015 & SKIRBEKK G. & GILJE,N.; “Felsefe Tarihi”, (çev: Emrullah Akbaş- Şule Mutlu), Üniversite Kitabevi Yay., İstanbul, 2004 & HAMEROFF, Stuart R. & PENROSE, Roger; “Consciousness in the universe: A review of the ‘Orch OR’ theory”,Phys Life Rev, Mar-11(1):39-78, 2014 & HAMEROFF, Stuart R. & PENROSE, Roger; “Reply to Seven Commentaries on “Consciousness in the Universe: Review of the ‘Orch OR’ theory”Physics of Life Reviews, 11:94–100, 2014 & HAMEROFF, Stuart R. & PENROSE, Roger; “Reply to Criticism of the ‘Orch OR qubit’ – Orchestrated objective reduction is scientifically justified,  Physics of Life Reviews, 11(1):104-112, 2014 & HAMEROFF Stuart R.; “Consciousness, Microtubules and “Orch-OR”: A ‘Space-time’ Odyssey, Journal of Consciousness Studies”, Volume 21, 3-4, 2014, pp. 126-153, -pdf-.(Erişim Tarihi: 01.07.2017) & DENNETT, C. Daniel & HOFSTADTER, R. Douglas; “Fantasies and Reflections on Self and Soul(Aklın G’özü, Benlik ve Ruh Üzerine Hayaller ve Düşünceler)”, çev. Füsun Doruker, s. 124, Bogaziçi Üniversitesi Yay. 2. Baskı (Kasım), İstanbul, 2014 & FRAZER, James George(Sir); “İnsan, Tanrı & Ölümsüz-lük(İnsan Gelişimi Üzerine Düşünceler)”, çev. Onur Aydın/İrem Demirel, s. 562, Altın Bilek Yay., İstanbul, 2015. Ayrıca geniş bilgi için bkz. ÖZENLİ, Sertaç; “İlmî Sohbetler”, s. (T) 4-5, Karakuşlar Yay., Adana, 1999 & COŞKUNSU, Zeki; “Tanrım Konuşmalıyız; Lütfen, Mümkünse Hemen!”, -Monolog-, ss.144-155, Çizgikitabevi Yay., Konya, 2015 & COŞKUNSU, Zeki; “Gerçek-Gerçeğe Giden Yol (The Road to Real-Reality): Geçmişimiz-Bugünümüz & Geleceğimiz Non-Konvansiyonel Otantik İlmî Makâleler(I-II-III)”, c.I, ss. 193-201, 559-564, c.II, ss. 1269-1273, 1275-1287, 1309-1315, Çizgikitabevi Yay., Konya, 2019.

     (11) Bkz. ÖZENLİ, Sertaç; “İlmî Sohbetler”, s.(C)3, Karakuşlar Yay., Adana, 1999 & COŞKUNSU, Zeki; “Gerçek-Gerçeğe Giden Yol (The Road to Real-Reality): Geçmişimiz-Bugünümüz & Geleceğimiz Non-Konvansiyonel Otantik İlmî Makâleler(I-II-III)”, c. I, ss. 68-69, Çizgikitabevi Yay., Konya, 2019.

     (12) Bkz. BAUDRILLARD, Jean; “Kötülüğün Şeffaflığı”, s. 34, çev., Işık Ergüden, Ayrıntı Yay., İstanbul, 1993. Ayrıca bkz. ÖZER, Denizhan; Mart-2017 tarih ve “Dönüşüm Ve Başkalaşım Sarmalında Yeni İnsan” başlıklı makâlesi, https:// www.iaafistanbul.com/denizhan-ozer-yazilari/donusum-ve-baskalasim-sarmalinda-yeni-insan/ (Erişim Tarihi: 12.03.2021).

Reklamlar

By zekicoşkunsu

Şair, yazar, araştırmacı. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesinden mezun oldu. Bilgi Eğitim ve Sosyal Araştırmalar Vakfı Mütevelli Heyeti üyesidir. "Natürel İlimler Felsefesi", "Operasyonel Araştırmalar", "Sibernetik" & "Semiyotik" vb. ilmi disiplinlere ilişkin konularda çalışmalar yapmaktadır.

Bir Cevap Yazın